Szczepienie przeciw HPV to profilaktyka przeciwnowotworowa. Chroni przed zakażeniem wybranymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego, które mogą prowadzić do raka szyjki macicy oraz innych nowotworów u kobiet i mężczyzn. Szczepionka nie leczy istniejącej infekcji, dlatego największą korzyść daje podanie jej przed kontaktem z wirusem.
Czym jest HPV i szczepienie przeciw HPV?
HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, obejmuje ponad 200 typów. Część z nich powoduje łagodne zmiany, na przykład brodawki narządów płciowych, a typy wysoko onkogenne mogą odpowiadać za powstawanie zmian przednowotworowych i nowotworów.
Szczepionka pobudza układ odpornościowy do wytworzenia ochrony przed określonymi typami HPV. Nie zawiera żywego wirusa i nie wywołuje zakażenia. Jej zadaniem jest zapobieganie nowym infekcjom, a nie usuwanie wirusa, który już znajduje się w organizmie. Z tego powodu najlepiej zaszczepić dziecko przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, gdy prawdopodobieństwo wcześniejszego kontaktu z HPV jest małe.
Przed jakimi chorobami chroni szczepienie?
HPV przenosi się głównie podczas kontaktów seksualnych, także przez bezpośredni kontakt skóry i błon śluzowych. Zakażenie dotyczy obu płci. Chłopcy i mężczyźni mogą być nosicielami wirusa, ale również sami mogą zachorować na nowotwory związane z HPV.
Przewlekłe zakażenie wybranymi typami wirusa może prowadzić do rozwoju:
- raka szyjki macicy,
- raka odbytu,
- raka sromu i pochwy,
- raka prącia,
- części nowotworów gardła, jamy ustnej i okolic głowy oraz szyi,
- kłykcin kończystych, czyli brodawek narządów płciowych.
Szczepienie chłopców nie służy więc wyłącznie ochronie przyszłych partnerek. Zmniejsza także ich własne ryzyko chorób związanych z HPV i ogranicza szerzenie się wirusa w populacji.
Jakie szczepionki przeciw HPV są dostępne?
W Polsce stosuje się między innymi szczepionkę 2-walentną Cervarix oraz 9-walentną Gardasil 9. Różnią się liczbą typów HPV objętych ochroną.
| Typ szczepionki | Zakres ochrony | Główne zastosowanie |
|---|---|---|
| Cervarix, 2-walentna | Typy HPV 16 i 18 | Profilaktyka zmian przednowotworowych oraz raka szyjki macicy i odbytu związanych z tymi typami wirusa |
| Gardasil 9, 9-walentna | Typy HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58 | Szersza ochrona przed zmianami przednowotworowymi, wybranymi nowotworami oraz kłykcinami kończystymi |
Obie szczepionki chronią przed typami 16 i 18, które mają duże znaczenie w rozwoju raka szyjki macicy. Wybór preparatu zależy między innymi od wieku, dostępności i zasad finansowania. O kwalifikacji do szczepienia decyduje uprawniony pracownik medyczny.
Kto może skorzystać z bezpłatnego szczepienia?
Program bezpłatnych szczepień obejmuje dziewczęta i chłopców, którzy ukończyli 9 lat, ale nie ukończyli 14 lat. W tej grupie stosuje się zwykle dwie dawki w odstępie od 6 do 12 miesięcy. Szczepienia wykonują placówki podstawowej opieki zdrowotnej, czyli POZ.
Jeżeli pierwsza dawka została podana przed ukończeniem 14. roku życia, drugą można przyjąć po 14. urodzinach, zachowując wymagany odstęp. W razie braku informacji o pierwszej dawce w Internetowym Koncie Pacjenta należy przynieść do przychodni dokument potwierdzający szczepienie.
Osoby starsze również mogą odnieść korzyść ze szczepienia, nawet jeśli rozpoczęły aktywność seksualną. Preparat nie chroni przed typem HPV, którym pacjent już się zakaził, ale może zabezpieczyć przed innymi typami objętymi szczepionką. Zasady odpłatności i finansowania dla starszych grup wiekowych mogą się zmieniać, dlatego przed zapisem trzeba sprawdzić aktualne informacje w POZ lub u lekarza.
Szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych. Kobiety, także zaszczepione, powinny wykonywać cytologię lub inne badania zalecane w ramach profilaktyki raka szyjki macicy.
Jak zapisać dziecko na szczepienie?
Najprostszą drogą jest kontakt z przychodnią POZ. Można też skorzystać z cyfrowych narzędzi pacjenta:
- Skontaktuj się z przychodnią POZ albo zaloguj się na Internetowe Konto Pacjenta.
- Na IKP przejdź do konta dziecka, wybierz „Plan leczenia” i opcję umówienia szczepienia.
- W aplikacji mojeIKP otwórz konto dziecka, przejdź do „e-zdrowie”, a następnie do „Planu leczenia” i rejestracji na wizytę.
- Wybierz dostępny termin oraz miejsce i potwierdź rezerwację.
Przed szczepieniem dziecko powinno być zdrowe, bez objawów ostrej infekcji i wysokiej gorączki. Wątpliwości dotyczące aktualnego stanu zdrowia należy omówić podczas kwalifikacji medycznej.
Czy szczepionka przeciw HPV jest bezpieczna?
Szczepionki przeciw HPV są stosowane od wielu lat i należą do dokładnie monitorowanych preparatów. Zwykle są dobrze tolerowane. Najczęstsze reakcje to ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia, a także krótkotrwałe zmęczenie, ból głowy, ból mięśni albo niewielka gorączka.
Ciężkie reakcje występują rzadko. Po każdym szczepieniu dziecko pozostaje przez pewien czas pod obserwacją personelu medycznego. Kwalifikacja pozwala ocenić przeciwwskazania i aktualny stan zdrowia.
Notatka ekspercka: szczepienie przeciw HPV zapobiega nowym zakażeniom typami wirusa objętymi preparatem, ale nie leczy istniejącej infekcji, raka ani zmian przednowotworowych. Wykrycie HPV nie oznacza jednak automatycznie nowotworu. O dalszym postępowaniu decydują wyniki badań i konsultacja lekarska.
Największą wartość daje szczepienie przed kontaktem z wirusem, dlatego program obejmuje dzieci w wieku 9–14 lat. Nie jest to jednak „szczepienie tylko dla dziewczynek” – profilaktyka HPV dotyczy w takim samym stopniu chłopców.
Wczesne szczepienie, późniejsze badania przesiewowe zgodnie z zaleceniami i konsultacja z personelem POZ tworzą razem ochronę przed chorobami związanymi z HPV.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
