Program Szczepień Ochronnych (PSO) dzieli szczepienia na obowiązkowe, finansowane ze środków publicznych, oraz zalecane, które zwykle są odpłatne. Terminy zależą od wieku, stanu zdrowia i historii szczepień, dlatego indywidualny schemat zawsze potwierdza lekarz POZ.
Obowiązkowe szczepienia dzieci według wieku
PSO jest ogłaszany co roku przez Głównego Inspektora Sanitarnego i publikowany w oficjalnych materiałach Ministerstwa Zdrowia. Poniższe zestawienie pokazuje typowy kalendarz szczepień powszechnych. Dokładny termin może zostać zmieniony, gdy dziecko chorowało, ma przeciwwskazania czasowe albo realizuje szczepienia wyrównawcze.
| Wiek | Szczepienie obowiązkowe |
|---|---|
| 1. doba życia | WZW typu B – pierwsza dawka, gruźlica |
| 2. miesiąc życia | Błonica, tężec i krztusiec – pierwsza dawka, Hib – pierwsza dawka, pneumokoki – pierwsza dawka, WZW typu B – druga dawka |
| 4. miesiąc życia | Błonica, tężec i krztusiec – druga dawka, Hib – druga dawka, polio – pierwsza dawka, pneumokoki – druga dawka |
| 5.–6. miesiąc życia | Błonica, tężec i krztusiec – trzecia dawka, Hib – trzecia dawka, polio – druga dawka |
| 7. miesiąc życia | WZW typu B – trzecia dawka |
| 13.–15. miesiąc życia | Odra, świnka i różyczka – pierwsza dawka, pneumokoki – trzecia dawka |
| 16.–18. miesiąc życia | Błonica, tężec i krztusiec – czwarta dawka, Hib – czwarta dawka, polio – trzecia dawka |
| 6. rok życia | Błonica, tężec i krztusiec – pierwsza dawka przypominająca, polio – dawka przypominająca, odra, świnka i różyczka – dawka przypominająca |
| 14. rok życia | Błonica, tężec i krztusiec – druga dawka przypominająca |
| 19. rok życia | Błonica, tężec i krztusiec – dawka przypominająca zgodnie z aktualnym PSO |
Szczepienie przeciw rotawirusom jest podawane doustnie i ma określone ograniczenia wiekowe. Liczba dawek zależy od preparatu, a pierwszą dawkę trzeba rozpocząć odpowiednio wcześnie. Szczegóły ustala lekarz lub osoba kwalifikująca do szczepienia.
Niektóre szczepienia są obowiązkowe także u dzieci z określonymi chorobami lub narażeniem na zakażenie. Dotyczy to między innymi pneumokoków, ospy wietrznej i WZW typu B. W tych sytuacjach zakres oraz termin szczepień wynikają z indywidualnych wskazań.
Szczepionki 5w1 i 6w1 – czym się różnią?
Szczepionki skojarzone łączą ochronę przed kilkoma chorobami w jednym preparacie. Są zwykle odpłatne, ale ograniczają liczbę wkłuć w pierwszych latach życia. Nie zmieniają potrzeby realizacji całego schematu, lecz zastępują kilka oddzielnych preparatów.
Najważniejsze różnice między tymi rozwiązaniami są następujące:
- Szczepionka 5w1 chroni przed błonicą, tężcem, krztuścem, polio i zakażeniami Hib.
- Szczepionka 6w1 obejmuje ten sam zakres oraz ochronę przeciw WZW typu B.
- Przy schemacie 5w1 dziecko może otrzymać około 12 zastrzyków w ciągu pierwszych dwóch lat zamiast większej liczby wkłuć przy szczepieniach rozdzielonych.
- Przy schemacie 6w1 liczba zastrzyków może być jeszcze mniejsza, ponieważ preparat obejmuje także WZW typu B.
Wybór preparatu zależy od dostępności, historii szczepień, wieku dziecka i decyzji rodziców po konsultacji z lekarzem. Szczepionka DTP chroni przed błonicą, tężcem i krztuścem, a MMR przed odrą, świnką i różyczką.
Szczepienia zalecane według wieku
Szczepienia zalecane uzupełniają ochronę przewidzianą w części obowiązkowej. Ich finansowanie zależy od konkretnego szczepienia, wieku i aktualnego programu. Nie należy zakładać, że wszystkie są odpłatne. Przykładem jest szczepienie przeciw HPV, które w określonej grupie wieku jest oferowane bezpłatnie w ramach programu publicznego. Aktualne zasady trzeba sprawdzić w placówce lub na stronach administracji publicznej.
| Grupa wiekowa | Szczepienia zalecane | Uwagi |
|---|---|---|
| Niemowlęta | Rotawirusy, meningokoki | Terminy i liczba dawek zależą od preparatu oraz wieku rozpoczęcia szczepienia |
| Małe dzieci | Ospa wietrzna, meningokoki, grypa | Ospa wietrzna wymaga dwóch dawek w schemacie określonym przez lekarza |
| Dzieci i młodzież | HPV, grypa, KZM | HPV jest objęte bezpłatnym programem dla określonej grupy dzieci i młodzieży |
| Dzieci oraz dorośli narażeni na ukąszenia kleszczy | Kleszczowe zapalenie mózgu | Schemat obejmuje dawki podstawowe i przypominające |
| Dzieci i dorośli podróżujący | WZW typu A i inne szczepienia podróżne | Zakres zależy od kierunku podróży i warunków pobytu |
Szczepienia dorosłych i dawki przypominające
Ochrona uzyskana w dzieciństwie nie zawsze utrzymuje się przez całe życie. Dorośli powinni sprawdzić, czy otrzymali pełny cykl szczepień oraz czy potrzebują dawek przypominających. Dotyczy to szczególnie błonicy, tężca i krztuśca.
Ważne: dawki przypominające przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi są zwykle planowane co 10 lat, ale ostateczny schemat zależy od wcześniejszych szczepień i aktualnych zaleceń.
| Grupa | Najczęściej rozważane szczepienia | Kiedy skonsultować termin? |
|---|---|---|
| Wszyscy dorośli | Błonica, tężec i krztusiec, grypa, COVID-19, WZW typu B u osób nieuodpornionych | Przy braku dokumentacji lub niepełnym cyklu szczepień |
| Osoby starsze | Grypa, pneumokoki, półpasiec, RSV zgodnie z aktualnymi zaleceniami | Przy chorobach przewlekłych lub obniżonej odporności |
| Osoby narażone zawodowo | WZW typu B i inne szczepienia zależne od rodzaju pracy | Przed rozpoczęciem nauki lub pracy medycznej |
| Osoby często przebywające w lesie | Kleszczowe zapalenie mózgu | Przed sezonem zwiększonej aktywności kleszczy |
Szczepienia dorosłych mogą chronić także osoby z najbliższego otoczenia, które nie mogą zostać zaszczepione z powodów medycznych lub są zbyt małe na określone szczepienie. Takie postępowanie nazywa się strategią kokonu.
Jak ustalić indywidualny kalendarz szczepień?
W razie opóźnienia dawki nie należy samodzielnie rozpoczynać całego cyklu od początku. Lekarz POZ sprawdzi książeczkę szczepień, dokumentację medyczną i przeciwwskazania, a następnie ustali schemat uzupełniający. Kalendarz PSO może być aktualizowany, dlatego przy weryfikowaniu terminów korzystaj z komunikatów na gov.pl oraz informacji publikowanych przez szczepienia.info.
Na wizytę warto zabrać książeczkę szczepień i informacje o przebytych chorobach, alergiach, leczeniu oraz wcześniejszych reakcjach po szczepieniu. Ostateczną kwalifikację i termin podania każdej dawki przeprowadza lekarz.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
