Samobadanie piersi to comiesięczny, prosty nawyk profilaktyczny. Obejmuje oględziny przed lustrem oraz badanie dotykowe w pozycji stojącej i leżącej. Jego celem jest poznanie własnych piersi, aby łatwiej zauważyć nową zmianę – nie postawienie diagnozy.

Kiedy wykonać samobadanie piersi?

Regularność ma większe znaczenie niż długość badania. Kobiety miesiączkujące powinny badać piersi zwykle 3–5 dni po zakończeniu miesiączki, gdy tkanki są mniej obrzęknięte i mniej bolesne. Po menopauzie najlepiej wybrać stały dzień miesiąca, na przykład pierwszy dzień miesiąca, i powtarzać badanie w tym terminie.

Przed rozpoczęciem przygotuj warunki, które ułatwią spokojne i dokładne badanie:

  • Stały termin – wybierz dzień zgodny z fazą cyklu albo powtarzaj badanie tego samego dnia miesiąca.
  • Lustro – potrzebne do oceny kształtu, skóry i brodawek.
  • Wilgotna skóra – badanie pod prysznicem może ułatwić przesuwanie palców.
  • Spokojne miejsce – pośpiech sprzyja pomijaniu fragmentów piersi i okolicy pach.

Samobadanie piersi krok po kroku

Badanie wykonaj po kolei, obejmując całą pierś, brodawkę oraz obszar pod pachą. Do badania dotykowego używaj opuszków trzech środkowych palców, a nie samych końców jednego palca. Ucisk powinien być delikatny, ale wystarczający, by ocenić także głębiej położone tkanki.

  1. Obejrzyj piersi z opuszczonymi rękami – stań przed lustrem i sprawdź, czy ich kształt, wielkość oraz symetria wyglądają tak jak zwykle. Zwróć uwagę na nowe zagłębienia, uwypuklenia, zaczerwienienia, zmarszczenia skóry lub zmianę wyglądu brodawki.
  2. Unieś ręce nad głowę – obejrzyj piersi z przodu i z obu stron. Sprawdź, czy skóra nie wciąga się w jednym miejscu i czy obie piersi unoszą się podobnie.
  3. Oprzyj dłonie na biodrach i lekko napnij mięśnie klatki piersiowej. Ponownie oceń skórę, kształt piersi i brodawki. Porównuj przede wszystkim wygląd z poprzednimi badaniami, ponieważ piersi naturalnie mogą różnić się wielkością.
  4. Zbadaj jedną pierś na stojąco – unieś lewą rękę nad głowę i prawą dłonią zbadaj lewą pierś. Wykonuj małe, koliste ruchy opuszkami trzech środkowych palców, przesuwając się po całej powierzchni. Nie pomijaj obszaru między piersią a pachą.
  5. Przesuwaj palce w kilku kierunkach – możesz badać pierś ruchem okrężnym, pasmami z góry na dół oraz promieniście, od brodawki ku obwodowi. Taki schemat zmniejsza ryzyko pominięcia fragmentu tkanki.
  6. Sprawdź dół pachowy – delikatnie zbadaj okolicę pod pachą po stronie kontrolowanej piersi. Następnie opuść rękę, unieś prawą i powtórz wszystkie czynności po drugiej stronie, używając lewej dłoni.
  7. Powtórz badanie na leżąco – połóż się na plecach, a pod bark po stronie badanej możesz wsunąć zwinięty ręcznik. Unieś rękę nad głowę i zbadaj pierś tym samym schematem ruchów. Zmień stronę.
  8. Oceń brodawki – delikatnie uciskaj każdą brodawkę i sprawdź, czy pojawia się wydzielina. Samoistny lub wywołany uciskiem wyciek, który nie jest związany z karmieniem, wymaga konsultacji lekarskiej.

Jakie zmiany wymagają wizyty u lekarza?

Nie każda różnica oznacza chorobę. Nową zmianę należy jednak potraktować poważnie, zwłaszcza jeśli utrzymuje się lub wyraźnie różni od drugiej piersi. Do objawów, z którymi trzeba zgłosić się do lekarza, należą:

  • wyczuwalny, wyraźny guzek lub twarde zgrubienie, szczególnie nieruchome względem podłoża,
  • wciągnięcie skóry albo brodawki, nowe zagłębienie lub nierówność,
  • skóra przypominająca skórkę pomarańczową, nowe zmarszczenia, owrzodzenie lub wysypka,
  • wyciek z brodawki, zwłaszcza samoistny albo krwisty,
  • nowe zaczerwienienie, obrzęk, wyraźne ocieplenie lub zmiana rozmiaru piersi,
  • powiększenie lub bolesność węzłów chłonnych pod pachą,
  • utrzymujący się ból albo tkliwość niezwiązane z cyklem miesiączkowym.

Co zrobić po wykryciu niepokojącej zmiany?

Nie panikuj, ale nie odkładaj konsultacji. Zgrubienie lub guzek nie oznacza automatycznie raka. Piersi mogą zmieniać się pod wpływem cyklu, hormonów, torbieli i innych łagodnych przyczyn. Każdą nową lub niepokojącą zmianę powinien jednak ocenić lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, ginekolog albo specjalista zajmujący się chorobami piersi.

Po badaniu lekarskim może być potrzebne USG piersi, mammografia lub inne badanie zależne od wieku, budowy piersi i charakteru zmiany. Samobadanie nie zastępuje badań obrazowych ani regularnych wizyt. U kobiet z obciążonym wywiadem rodzinnym, w tym przypadkami raka piersi związanymi z mutacjami genów BRCA1 lub BRCA2, zakres i częstotliwość kontroli należy ustalić indywidualnie z lekarzem.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. W przypadku niepokojących objawów skonsultuj się z lekarzem.