Szczepienie przeciwko meningokokom najlepiej rozpocząć jak najwcześniej – od ukończenia 2. miesiąca życia, a w przypadku niektórych szczepionek przeciw MenACWY nawet wcześniej. Największe ryzyko inwazyjnej choroby meningokokowej dotyczy niemowląt, ale na szczepienie nigdy nie jest za późno. Liczba dawek zależy od wieku dziecka w chwili podania pierwszej dawki oraz od wybranego preparatu.
Kiedy najlepiej zaszczepić dziecko?
W Polsce szczepienie przeciw meningokokom należy do szczepień zalecanych, a nie obowiązkowych. Oznacza to, że rodzic podejmuje decyzję po rozmowie z lekarzem, a szczepionki zwykle są odpłatne. Nie trzeba jednak czekać do rozpoczęcia żłobka, przedszkola ani do wieku nastoletniego.
W przypadku szczepionki przeciw meningokokom grupy B, takiej jak Bexsero, szczepienie można rozpocząć po ukończeniu 8. tygodnia życia. Preparaty przeciw grupom A, C, W i Y mogą być stosowane u młodszych niemowląt, zależnie od konkretnego produktu. Wczesne rozpoczęcie ochrony ma znaczenie, ponieważ największa zapadalność na inwazyjną chorobę meningokokową przypada na pierwszy rok życia. Jeżeli dziecko nie zostało zaszczepione jako niemowlę, nadal można rozpocząć szczepienia w późniejszym wieku.
Dlaczego wiek dziecka ma znaczenie?
Inwazyjna choroba meningokokowa (IChM) jest ciężkim zakażeniem wywołanym przez Neisseria meningitidis. Może prowadzić do sepsy lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Początkowe objawy bywają nieswoiste, a stan chorego może pogorszyć się w ciągu kilku godzin. Szczepienie ma chronić przed zachorowaniem, zanim dojdzie do kontaktu z bakterią.
Podwyższone ryzyko dotyczy przede wszystkim:
- niemowląt, zwłaszcza w pierwszym roku życia,
- dzieci do 5. roku życia,
- nastolatków i młodych dorosłych,
- osób przebywających w dużych skupiskach, takich jak internaty, akademiki czy koszary.
Wcześniaki szczepi się według wieku kalendarzowego, bez odejmowania tygodni wynikających z wcześniactwa. Jeżeli dziecko ma rozpocząć uczęszczanie do żłobka, warto omówić szczepienie z lekarzem odpowiednio wcześniej, aby zdążyć zrealizować cały schemat podstawowy i dawkę uzupełniającą.
Ile dawek szczepionki potrzebuje dziecko?
Wiek rozpoczęcia szczepienia wpływa na liczbę dawek i odstępy między nimi. Poniższa tabela przedstawia najczęściej stosowane schematy dla preparatów przeciw MenB oraz MenACWY. Ostateczny schemat zawsze trzeba potwierdzić w Charakterystyce Produktu Leczniczego i podczas kwalifikacji.
| Szczepionka | Wiek rozpoczęcia | Schemat dawek |
|---|---|---|
| Bexsero, MenB | 2–5 miesięcy | 2 dawki w odstępie co najmniej 2 miesięcy lub 3 dawki w odstępie co najmniej 1 miesiąca, następnie dawka uzupełniająca w wieku 12–15 miesięcy |
| Bexsero, MenB | 6–11 miesięcy | 2 dawki w odstępie co najmniej 2 miesięcy, następnie dawka uzupełniająca w drugim roku życia |
| Bexsero, MenB | 12–23 miesiące | 2 dawki w odstępie co najmniej 2 miesięcy, następnie dawka uzupełniająca po 12–23 miesiącach |
| Bexsero, MenB | Od 2. do 10. roku życia | 2 dawki w odstępie co najmniej 1 miesiąca |
| Bexsero, MenB | Od 11. roku życia | 2 dawki w odstępie co najmniej 1 miesiąca |
| Trumenba, MenB | Od 10. roku życia | 2 dawki w odstępie co najmniej 6 miesięcy lub 3 dawki, z drugą po co najmniej 1 miesiącu i trzecią co najmniej 4 miesiące później |
| Nimenrix, MenACWY | 6 tygodni – poniżej 6 miesięcy | 2 dawki w odstępie co najmniej 2 miesięcy oraz dawka uzupełniająca w wieku 12 miesięcy |
| Nimenrix, MenACWY | 6–11 miesięcy | 1 dawka oraz dawka uzupełniająca w wieku 12 miesięcy |
| Nimenrix lub MenQuadfi, MenACWY | Od 12. miesiąca życia | Zwykle 1 dawka, zależnie od preparatu i wskazań |
U niemowląt szczepionka MenB częściej powoduje gorączkę, szczególnie gdy jest podawana podczas tej samej wizyty co inne szczepienia. Lekarz może zalecić profilaktyczne podanie paracetamolu w dawce przeciwgorączkowej. Takie postępowanie powinno odbywać się zgodnie z zaleceniem lekarza, z uwzględnieniem masy ciała i wieku dziecka. Gorączka utrzymująca się dłużej niż 48 godzin wymaga konsultacji.
Kto powinien omówić szczepienie w pierwszej kolejności?
Szczególnej uwagi wymagają dzieci i dorośli z czynnikami zwiększającymi ryzyko IChM. Dotyczy to między innymi:
- wcześniaków,
- osób z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami odporności,
- osób bez śledziony albo z zaburzoną funkcją śledziony,
- osób zakażonych HIV lub leczonych preparatami wpływającymi na układ odpornościowy,
- osób mieszkających w dużych skupiskach oraz podróżujących do regionów o zwiększonym ryzyku zachorowań.
Szczepienia przeciw MenB i MenACWY można planować razem z innymi szczepieniami, choć każde wstrzyknięcie podaje się w inną okolicę anatomiczną. Szczepionki skojarzone, takie jak preparaty „5 w 1” lub „6 w 1”, pomagają ograniczyć liczbę wkłuć, ale nie zastępują szczepienia przeciw meningokokom.
Co przygotować przed wizytą?
Przed kwalifikacją do szczepienia warto przygotować kilka informacji:
- Karta szczepień – lekarz sprawdzi, które dawki zostały już podane.
- Wiek rozpoczęcia cyklu – od niego zależy liczba dawek i odstępy między nimi.
- Pytanie o preparat – warto ustalić, czy dziecko otrzyma szczepionkę MenB, MenACWY czy oba rodzaje.
- Informacje o zdrowiu dziecka – trzeba zgłosić wcześniactwo, choroby przewlekłe, niedobory odporności i przyjmowane leki.
- Dostępność szczepionki – konkretny preparat może wymagać wcześniejszego zamówienia w punkcie szczepień.
Po szczepieniu nie należy czekać na rozwój charakterystycznej wysypki, jeśli dziecko nagle wysoko gorączkuje i szybko słabnie. Pilnej pomocy medycznej wymagają między innymi:
- wybroczyny, które nie bledną pod uciskiem,
- gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego, senność lub zaburzenia świadomości,
- drgawki, trudności w oddychaniu albo sztywność karku,
- wysoka gorączka połączona z wymiotami, silnym bólem głowy lub zimnymi kończynami.
Najlepszy moment na rozpoczęcie szczepienia przeciw meningokokom przypada na pierwsze miesiące życia, ale późniejsze szczepienie nadal może zapewnić istotną ochronę. Najważniejsze jest ustalenie z lekarzem preparatu, liczby dawek i terminów na podstawie wieku oraz historii szczepień dziecka.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
