Szparagi dostarczają przede wszystkim witaminy K, folianów, witaminy C i E oraz witamin z grupy B. Są przy tym niskokaloryczne – mają około 20 kcal w 100 g – i zawierają potas, fosfor, żelazo oraz związki bioaktywne, takie jak saponiny, polifenole i glutation.
Szparagi – kalorie i podstawowe wartości odżywcze
Jadalne pędy szparaga lekarskiego (Asparagus officinalis) w około 94% składają się z wody. Dzięki temu dostarczają niewiele energii, ale uzupełniają dietę w błonnik, witaminy i składniki mineralne. Wartości mogą nieznacznie zmieniać się zależnie od odmiany, warunków uprawy i przechowywania.
| Składnik w 100 g | Wartość orientacyjna |
|---|---|
| Energia | około 20 kcal |
| Białko | około 2,2 g |
| Węglowodany | około 3,9 g |
| Błonnik pokarmowy | około 2,1 g |
| Tłuszcz | około 0,1 g |
Jakie witaminy mają szparagi?
Najważniejszymi witaminami obecnymi w szparagach są witamina K, foliany, witamina C, witamina E oraz witaminy B1, B2, B6 i niacyna. Znajduje się w nich także beta-karoten, czyli związek, z którego organizm może wytwarzać witaminę A. Poniższe wartości są orientacyjne i odnoszą się do 100 g surowych szparagów na podstawie danych USDA.
| Składnik | Zawartość w 100 g | Główna funkcja w organizmie |
|---|---|---|
| Witamina K | około 41,6 µg | Uczestniczy w prawidłowym krzepnięciu krwi i pomaga utrzymać zdrowe kości. |
| Foliany | około 52 µg | Są potrzebne między innymi do produkcji krwi, syntezy aminokwasów i prawidłowego funkcjonowania odporności. |
| Witamina C | około 5,6 mg | Wspiera ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym i prawidłowe działanie układu odpornościowego. |
| Witamina E | około 1,1 mg | Pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym. |
| Witamina B1 | około 0,14 mg | Wspiera metabolizm energetyczny oraz pracę układu nerwowego. |
| Witamina B2 | około 0,14 mg | Uczestniczy w przemianach energetycznych i pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym. |
| Witamina B6 | około 0,09 mg | Wspiera układ nerwowy, odporność i produkcję czerwonych krwinek. |
| Niacyna | około 0,98 mg | Pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i metabolizmie energetycznym. |
| Beta-karoten | około 0,45 mg | Jest prekursorem witaminy A, która uczestniczy między innymi w procesie widzenia. |
| Potas | około 202 mg | Wspiera pracę mięśni i układu nerwowego oraz pomaga utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi. |
| Fosfor | około 52 mg | Jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania błon komórkowych oraz utrzymania kości i zębów. |
| Żelazo | około 2,1 mg | Uczestniczy w transporcie tlenu i produkcji hemoglobiny. |
Szczególną uwagę zwracają foliany, często określane potocznie jako kwas foliowy, oraz witamina K. Foliany uczestniczą w procesach podziału komórek i tworzeniu krwi, natomiast witamina K jest potrzebna do prawidłowego krzepnięcia. Szparagi nie dostarczają tych składników w ilościach zastępujących zbilansowaną dietę, ale mogą być ich wartościowym źródłem w codziennym jadłospisie.
Szparagi zielone i białe – czym różnią się pod względem odżywczym?
Zielone i białe szparagi należą do tego samego gatunku. Różnica wynika przede wszystkim z warunków uprawy. Zielone pędy rosną nad ziemią i mają dostęp do światła, dlatego zachodzi w nich fotosynteza oraz powstaje chlorofil. Białe pędy rozwijają się pod osłoną gleby, bez światła.
| Cecha | Szparagi zielone | Szparagi białe |
|---|---|---|
| Warunki wzrostu | Rosną nad ziemią, w kontakcie ze światłem. | Rosną pod ziemią, bez bezpośredniego dostępu do światła. |
| Barwa | Zielona dzięki obecności chlorofilu. | Biała, ponieważ nie powstaje w nich chlorofil. |
| Profil odżywczy | Zwykle zachowują więcej związków związanych z fotosyntezą, w tym chlorofil i część polifenoli. | |
| Przygotowanie | Zwykle nie wymagają obierania, poza usunięciem twardej końcówki. | Najczęściej trzeba je obrać, ponieważ zewnętrzna warstwa jest bardziej włóknista. |
| Smak i struktura | Mają intensywniejszy smak i delikatniejszą strukturę. | Są łagodniejsze, często bardziej włókniste i wymagają dłuższej obróbki. |
Nie oznacza to, że jeden kolor jest zawsze lepszy od drugiego. Ostateczna zawartość witamin zależy także od świeżości, dojrzałości, sposobu przechowywania i obróbki. Obieranie białych szparagów może zmniejszyć ilość części składników, ale poprawia ich jadalność.
Jakie związki bioaktywne zawierają szparagi?
Witaminy i minerały to nie wszystko. Szparagi zawierają także związki bioaktywne, czyli substancje roślinne, które nie są witaminami, ale mogą uzupełniać ich działanie. Ich obecność nie oznacza jednak, że warzywo leczy choroby. Wpływ zależy od całej diety, ilości spożywanych szparagów i indywidualnego stanu zdrowia.
Do najważniejszych związków należą:
- Saponiny sterydowe – grupa związków badanych pod kątem wpływu na odpowiedź immunologiczną i procesy zachodzące w komórkach.
- Polifenole i flawonoidy – między innymi rutyna i kwercetyna, które wykazują aktywność antyoksydacyjną.
- Glutation – naturalny składnik komórek i jeden z elementów ich systemu ochrony przed stresem oksydacyjnym.
- Fitosterole – związki roślinne, które mogą wpływać na wchłanianie cholesterolu w jelitach.
Szparagi zawierają również asparaginę oraz fruktany, w tym związki o działaniu prebiotycznym. Fruktany mogą wspierać rozwój korzystnych bakterii jelitowych, ale u osób wrażliwych, zwłaszcza przy skłonności do wzdęć, mogą nasilać dolegliwości trawienne.
Jak przygotować szparagi, by zachować witaminy?
Największe straty dotyczą zwykle witamin rozpuszczalnych w wodzie, szczególnie witaminy C i części witamin z grupy B. Podczas długiego gotowania przechodzą one do wywaru. Krótka obróbka na parze ogranicza kontakt z wodą i zwykle lepiej zachowuje składniki odżywcze niż wielominutowe gotowanie w dużej ilości płynu. Niezależnie od metody należy unikać przegotowania, ponieważ zbyt długa obróbka pogarsza zarówno wartość odżywczą, jak i strukturę warzywa.
Najkrócej: szparagi to niskokaloryczne źródło witaminy K, folianów, witamin C, E i B oraz potasu. Zielone pędy zawierają chlorofil i zwykle więcej związków powiązanych z fotosyntezą, a białe mogą tracić część składników podczas obierania. Ich wartość dietetyczna wynika z połączenia mikroskładników, błonnika i związków bioaktywnych.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.



