Zgodnie z Kodeksem pracy każdemu pracownikowi przysługuje co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego. Ten okres musi obejmować minimum 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego. Podstawę prawną stanowi art. 133 Kodeksu pracy.
Co oznacza tydzień w prawie pracy?
Tydzień w rozumieniu Kodeksu pracy nie musi oznaczać okresu od poniedziałku do niedzieli. Jest to 7 kolejnych dni kalendarzowych liczonych od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego. Dlatego przy ocenie grafiku trzeba brać pod uwagę początek okresu rozliczeniowego ustalony u danego pracodawcy.
Odpoczynek tygodniowy powinien co do zasady przypadać w niedzielę. Jeżeli organizacja pracy pozwala na wykonywanie pracy w niedzielę, wolny okres może zostać wyznaczony w innym dniu tygodnia. Nadal musi jednak trwać nieprzerwanie co najmniej 35 godzin.
Wymiar 35 godzin obejmuje również odpoczynek dobowy. Oznacza to, że w ramach tygodniowej przerwy musi znaleźć się co najmniej 11 godzin odpoczynku dobowego. Doba pracownicza to kolejne 24 godziny liczone od rozpoczęcia pracy zgodnie z ustalonym rozkładem.
Przy ustalaniu, czy grafik spełnia wymagania, trzeba pamiętać o dwóch powiązanych zasadach:
- Tydzień kodeksowy obejmuje 7 kolejnych dni od początku okresu rozliczeniowego, a nie zawsze poniedziałek i wtorek kolejnego tygodnia kalendarzowego.
- Odpoczynek tygodniowy musi być nieprzerwany i obejmować co najmniej 11 godzin odpoczynku dobowego.
Niedziela jest standardowo liczona od godziny 6:00 w niedzielę do godziny 6:00 w poniedziałek, chyba że układ zbiorowy pracy albo regulamin pracy określa inną godzinę rozpoczęcia i zakończenia niedzieli.
Kiedy odpoczynek tygodniowy można skrócić do 24 godzin?
35 godzin to zasada ogólna. Art. 133 § 2 Kodeksu pracy dopuszcza skrócenie odpoczynku tygodniowego do minimum 24 godzin tylko w określonych sytuacjach. Dotyczy to następujących przypadków:
| Sytuacja lub grupa pracowników | Minimalny odpoczynek tygodniowy | Warunek |
|---|---|---|
| Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy | 24 godziny | Skrócenie wynika z charakteru pełnionej funkcji. |
| Akcja ratownicza albo usuwanie awarii | 24 godziny | Działanie służy ochronie życia, zdrowia, mienia lub środowiska albo usunięciu awarii. |
| Zmiana pory wykonywania pracy przy przejściu na inną zmianę | 24 godziny | Zmiana następuje zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy. |
Skrócenie do 24 godzin nie może stać się stałą metodą planowania grafiku. Musi wynikać z jednej z sytuacji wskazanych w przepisach. W przeciwieństwie do skrócenia odpoczynku dobowego Kodeks pracy nie przewiduje przy tym ogólnego obowiązku udzielenia równoważnego odpoczynku za brakujące godziny.
Odrębną ochroną objęci są pracownicy młodociani. Ich odpoczynek tygodniowy powinien trwać co najmniej 48 godzin i obejmować niedzielę. Nie stosuje się do nich standardowej normy 35 godzin.
Jakie zasady dotyczą kierowców zawodowych?
Kierowcy podlegający przepisom transportowym nie zawsze są rozliczani według ogólnej zasady 35 godzin z Kodeksu pracy. W przypadku kierowców objętych rozporządzeniem (WE) nr 561/2006 stosuje się odrębne normy dotyczące tygodniowych okresów odpoczynku.
Regularny tygodniowy odpoczynek kierowcy wynosi co najmniej 45 godzin. W określonych warunkach może zostać skrócony do minimum 24 godzin, a brakujący czas podlega rekompensacie na zasadach wynikających z przepisów transportowych. Jeżeli kierowca wykorzystał odpoczynek tygodniowy zgodnie z rozporządzeniem 561/2006, nie stosuje się do niego równocześnie 35-godzinnej normy z przepisów dotyczących czasu pracy kierowców.
Nie należy więc automatycznie przenosić zasad dotyczących kierowców na wszystkich pracowników ani odwrotnie. O tym, które przepisy mają zastosowanie, decyduje między innymi rodzaj przewozu i podleganie konkretnym regulacjom transportowym.
Co grozi za naruszenie odpoczynku tygodniowego?
Niezapewnienie pracownikowi wymaganego odpoczynku tygodniowego może zostać uznane za wykroczenie przeciwko jego prawom. Zgodnie z art. 281 § 1 pkt 5 Kodeksu pracy naruszenie przepisów o czasie pracy może skutkować grzywną od 1000 zł do 30 000 zł.
Nieprawidłowości może stwierdzić Państwowa Inspekcja Pracy podczas kontroli. Pracownik może również złożyć skargę do PIP albo dochodzić swoich roszczeń przed sądem, jeżeli naruszenie prawa do odpoczynku spowodowało szkodę.
W zwykłym przypadku pracownik powinien mieć zapewnione 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego, w tym 11 godzin odpoczynku dobowego. Skrócenie do 24 godzin jest dopuszczalne tylko w sytuacjach wyraźnie wskazanych w Kodeksie pracy, natomiast kierowcy objęci rozporządzeniem 561/2006 podlegają odrębnym zasadom transportowym.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą lub wątpliwości dotyczących konkretnego grafiku warto skonsultować sprawę z prawnikiem prawa pracy albo Państwową Inspekcją Pracy.
