Efekt placebo? – to naprawdę działa!

Chyba każdy z nas choć raz w życiu spotkał się z takim zagadnieniem jak „efekt placebo”. Zjawisko to jest przecież tak stare jak sama medycyna i powszechnie w niej stosowane. Czy mózg człowieka rzeczywiście posiada moc, która może pozytywnie wpływać na szybkość powrotu do zdrowia, a nawet uzdrawiać? Czy efekt placebo naprawdę działa? Cóż, okazuje się, że może on być szokująco skuteczny…

 

Czym jest efekt placebo?

W medycynie używa się terminu „efekt placebo” do opisania zjawiska polegającego na odczuwaniu poprawy samopoczucia przez pacjenta po zażyciu środka lub przeprowadzeniu zabiegu, które są obojętne dla jego stanu zdrowia. Uczucie to może być, w zasadzie, całkowicie bezpodstawne. A to dlatego, że przyjmowany środek może składać się np. z mąki lub innych obojętnych dla zdrowia substancji. Analogicznie sam zabieg może być czymś na kształt kręcenia młynków palcami.

Teoretycznie takie metody nie mają prawa zadziałać. A jednak…

Prowadząc badania naukowe nierzadko podaje się pacjentom tabletkę cukru zamiast właściwego lekarstwa. Oczywiście, nie mówiąc im o tym. Chorzy mają przekonanie, że zażywają medykament. Ich umysł zostaje odpowiednio nastrojony i zaczyna w pozytywny sposób myśleć o przebiegu leczenia i szansach na wyzdrowienie. Co ważne, efekt ten może być wywołany niemalże przez wszystko, co nie jest stworzone z myślą o wywołaniu poprawy zdrowia chorego.

Szereg badań przeprowadzonych na pacjentach, którym podawano lekarstwa i inne środki, wykazał, że osoby, które zamiast leków dostawały substancje obojętne również odczuwały poprawę swojego samopoczucia. Działał na nie właśnie efekt placebo. Mózg zaczynał swoje niebywałe oddziaływanie.

 

Potęga ludzkiego umysłu

Każdy człowiek dostrzega i odczuwa świat za pośrednictwem mózgu. To właśnie on przetwarza wszystkie informacje dostarczane za pomocą zmysłów. Ponadto mózg wytwarza i uwalnia związki neurochemiczne, które odpowiadają za uczucia, emocje oraz reakcje fizjologiczne. Niektóre z tych substancji mają wpływ na odczuwanie przyjemności, bądź przyczyniają się do zachowania równowagi psychicznej.

Co ważne, niektóre obszary mózgu odpowiadają za przeżywane nastroje oraz funkcje emocjonalne i fizjologiczne występujące w danym momencie. Mogą więc wysyłać sygnały świadczące o samopoczuciu, chorobie i stanie zdrowia. Wszystko to wiąże się bezpośrednio z efektem placebo.

To właśnie ta aktywność neurochemiczna mózgu podpowiada nam, w jakim jesteśmy stanie. W sytuacji, gdy mózg niejako „wierzy”, że otrzymuje prawdziwy lek i rozpoczyna kurację nastraja się w inny sposób. Zaczynamy myśleć w sposób bardziej pozytywny. Jesteśmy pełni nadziei i włącza się nam schemat „samopotwierdzającej się przepowiedni”. Czytamy o pozytywnych efektach kuracji i zaczynamy szukać ich u siebie. No i, oczywiście, znajdujemy.

Podobnie jak osoby, które czytając o objawach ciężkiej choroby, ulegają autosugestii i dostrzegają te objawy u siebie, tak osoby, których dotyczy efekt placebo rozpoznają u siebie pozytywne zmiany. Jest to niezwykłe nie tylko z punktu widzenia medycyny, ale również i psychologii. Nic więc dziwnego, że wokół efektu placebo wciąż toczy się szereg badań naukowych.

 

Problemy etyczne

Z efektem placebo wiążą się pewne problemy etyczne. Mianowicie, pojawia się tutaj pytanie: czy moralnym jest podawanie pacjentowi substancji, która w żaden sposób mu nie pomaga, zamiast lekarstwa? Jak by nie patrzeć, jest to w rzeczywistości okłamywanie chorego. Być może potrafi to podnieść na duchu i pomóc (w ograniczonym zakresie) poszkodowanej osobie, ale czy jest rozwiązaniem lepszym niż lek, terapia lub specjalistyczny zabieg?

Trudno jest udzielić właściwej odpowiedzi na to pytanie. Wszystko dlatego, że środek niebędący medykamentem może także pomóc choremu, a przecież właśnie o to chodzi w każdej terapii. Jeżeli zaś pacjent pozna prawdę, efekt placebo już nie zadziała. Stąd też wiele osób wychodzi z założenia, że w tym przypadku cel uświęca środki.

Efekt placebo znany jest już od czasów starożytnych, zyskał na popularności w średniowieczu. Nie jest on jednak reliktem przeszłości. Obecnie toczy się coraz bardziej zażarta dyskusja nad etycznością jego stosowania i prowadzone są liczne badania, mające stwierdzić, co jest źródłem jego skuteczności. Więcej o efekcie placebo oraz badaniach nad tym zjawiskiem dowiesz się z magazynu „Dr Medicus„. Nie czekaj, już dziś wykup prenumeratę!